Alkomaty – ich zastosowanie, działanie, rodzaje i zasady użytkowania

W naszym życiu zdarzają się czasami sytuacje, kiedy po wypiciu alkoholu chcemy kierować samochodem lub rowerem, ale nie wiemy czy nie zagrażamy bezpieczeństwu innych uczestników ruchu drogowego i nie popełniamy w ten sposób wykroczenia lub przestępstwa. Bywa, że wybierając się na spotkanie rodzinne, wyjście do restauracji lub lokalu rozrywkowego, czy też spotkanie biznesowe, nie planowaliśmy pić alkoholu, ale z różnych względów się na to zdecydowaliśmy. Również gdy wypijemy alkohol wieczorem, nie mamy pewności, że wsiadając za kółko na drugi dzień rano, nie popełniamy wykroczenia lub przestępstwa, ponieważ alkohol może utrzymywać się nadal w mniejszej ilości w naszym organizmie.

Polskie przepisy prawne wskazują, że za wykroczenie uważa się prowadzenie samochodu lub roweru przy stężeniu alkoholu we krwi od 0,2 promila do 0,5 promila lub przy stężeniu alkoholu w w 1 dm3 wydychanego powietrza od 0,1 mg do 0,25 mg. Natomiast jako przestępstwo traktowane jest prowadzenie samochodu lub roweru przy stężeniu alkoholu we krwi powyżej 0,5 promila lub przy stężeniu alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza powyżej 0,25 mg. Kary dla osób, które poruszają się po drodze w stanie po spożyciu alkoholu lub nietrzeźwości są bardzo poważne. Oprócz zabrania prawa jazdy na pewien okres, prowadzenie pojazdu w takim stanie wiąże się często z karami grzywny, a nawet ograniczenia lub pozbawienia wolności.

Jak sobie z tym poradzić? Samodzielnie nie możemy zbadać sobie krwi. Co prawda istnieją wirtualne alkomaty, czyli strony internetowe, na których podaje się dane w postaci płci, wieku, wagi i wzrostu, a także ilości i mocy wypitego alkoholu oraz czasu od jego spożycia. Wyniki zaprezentowane przez taką aplikację mogą jednak nie być do końca miarodajne, gdyż jest jeszcze wiele innych czynników, które mają wpływ na wysokość pomiaru. Jeśli chcemy by pomiar stężenia alkoholu w naszym organizmie był jak najbardziej dokładny, istnieje możliwość zakupienia specjalistycznego urządzenia w formie alkomatu, dzięki któremu dokonuje się pomiaru stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu.

Czym jest i jak działa alkomat?

Alkomat to elektroniczne urządzenie, w którym wśród najważniejszych elementów znajdują się ustnik, czujnik (sensor) i elektroniczny wyświetlacz podający wynik badania poziomu stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu. Działanie takiego urządzenia jest bardzo proste. Po jego uruchomieniu, wystarczy dmuchnąć w ustnik, zapewniając stały dopływ powietrza, w zależności wymagań producenta alkomatu, przez minimum 3 sekundy. Wydmuchane przez nas powietrze dostaje się do specjalnej komory pomiarowej, a etanol powoduje uruchomienie odpowiedniego sensora, który korzystając z zainstalowanej w urządzeniu bazy danych wyświetla na elektronicznym wyświetlaczu wynik dokonanego pomiaru.

Jakie są rodzaje alkomatów?

Alkomaty można podzielić przede wszystkim ze względu na zastosowane sensory, za pomocą których dokonywany jest odpowiedni pomiar, jak i ze względu na sposób ich zastosowania.

Rodzaje alkomatów ze względu na zastosowany w nich sensor

Istnieją trzy zasadnicze odmiany alkomatów ze względu na zastosowane w nich sensory. Są to alkomaty z sensorem półprzewodnikowym (elektronicznym), elektrochemicznym lub spektrofotometrycznym.

Do najtańszych alkomatów należą te, które posiadają sensory półprzewodnikowe. Można je kupić w cenie od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Ich działanie polega na tym, że wydychany alkohol powoduje zmianę (zwiększenie lub zmniejszenie) rezystancji takiego półprzewodnika. Zmiana oporu półprzewodnika jest odwzorowywana odpowiednim wskazaniem ilości alkoholu w wydychanym powietrzu. Niestety, alkomaty półprzewodnikowe są podatne na działanie, poza alkoholem, także innych substancji, stąd pomiary przez nie dokonywane mogą nieco odbiegać od rzeczywistości.

alkomat
Przykładowy alkomat

Jeśli chodzi o alkomaty z sensorami elektrochemicznymi, są one droższym rozwiązaniem. Ich cena, w zależności od modelu, waha się od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych. Alkomaty tego typu zawierają w sobie związki utleniające etanol. W trakcie utleniania etanolu jest on przekształcany w kwas octowy, który wytwarza prąd na anodzie komórki pomiarowej. Im jest go więcej, tym wyższy pomiar stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu. Zaletą zastosowania w alkomacie sensorów elektrochemicznych jest to, że nie są one podatne na działanie innych substancji, np. nikotyny, jeśli osoba, która piła alkohol, paliła jednocześnie papierosy.

Do nieco droższych od alkomatów z sensorem elektrochemicznym, ale jednocześnie do najbardziej skutecznych alkomatów, zalicza się alkomaty posiadające sensory spektrofotometryczne. Działają one w podczerwieni. Sensor jest uruchamiany w trakcie wydychania powietrza i emituje promieniowanie posiadające określoną częstotliwość. Jest ono bardzo szybko przetwarzane na odpowiedni pomiar, ponieważ można go uzyskać nawet w ciągu 10 sekund.

Rodzaje alkomatów ze względu na sposób ich zastosowania

Ze względu na sposób, w jaki alkomaty będą stosowane, można je podzielić na alkomaty stacjonarne, osobiste i podręczne.

Alkomaty stacjonarne to jedne z najbardziej zaawansowanych alkomatów. Wyposażone są one zazwyczaj w sensor spektrofotometryczny. Ich duże rozmiary pozwalają na zastosowanie w nich precyzyjnej aparatury pomiarowej, która z bardzo dużą dokładnością i w szybkim czasie podaje stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu. Znajdują one zastosowanie przede wszystkim na komisariacie, w sądzie, ale także w zakładzie pracy.

Alkomaty osobiste to z kolei urządzenia posiadające niewielkie rozmiary. Dzięki temu można je z łatwością transportować w plecaku lub w skrytce znajdującej się w samochodzie. Posiadają najczęściej sensor półprzewodnikowy lub elektrochemiczny, ale można także nabyć alkomaty osobiste z sensorem spektrofotometrycznym.

Alkomaty podręczne natomiast są urządzeniami bardzo podobnymi jeśli chodzi o rozmiary i funkcjonalność, do alkomatów osobistych. Zasadniczą różnicą między alkomatami podręcznymi, a osobistymi jest to, że alkomaty podręczne posiadają wymienny ustnik, dzięki czemu można za ich pomocą zbadać poziom stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu u wielu osób jednocześnie.

Czym się kierować przy zakupie alkomatu?

Decydując się na zakup alkomatu, oprócz wyboru takiego urządzenia, które będzie spełniało nasze oczekiwania ze względu na sposób jego stosowania i zastosowany sensor, warto jest zwrócić uwagę na kilka innych bardzo ważnych aspektów technicznych.

Pierwszym z nich jest dokładność pomiaru. Należy zastanowić się jak bardzo istotna dla nas jest dokładność działania takiego urządzenia. Istnieją alkomaty, które podają pomiar z dokładnością do 0,1 promila i takie, które mierzą poziom stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu z dokładnością do 0,01 promila. Biorąc pod uwagę polskie przepisy, warto jest zdecydować się na zakup alkomatu, który dokonuje dokładniejsze pomiary.

Drugą istotną sprawą jest podana przez producenta urządzenia granica błędu pomiaru. Zwykle waha się ona pomiędzy 5, a 10%. Czasami producent nie podaje tej granicy, dlatego warto jest się dokładnie zastanowić nad tym, jak bardzo istotna dla na jest różnica między pomiarem faktycznym, a podanym przez urządzenie i na jaką granicę błędu urządzenia jesteśmy w stanie się zgodzić biorąc pod uwagę różne uwarunkowania dotyczące nas i innych osób, które będą z takiego alkomatu korzystały.

Niezwykle ważna jest także temperatura pracy alkomatu. Większość alkomatów jest w stanie pracować w temperaturze od 0 do 45 stopni. Jeśli będziemy z alkomatu korzystać w bardzo trudnych warunkach ze względu na temperaturę, przed zakupem alkomatu warto jest sprawdzić, jakie temperatury pracy są dla takiego urządzenia odpowiednie, by nie odmówiło ono posłuszeństwa w sytuacji gdy będzie nam potrzebne.

Z kolei dla osób cierpiących na choroby układu oddechowego i palących bardzo ważną kwestią przy doborze alkomatu może być ilość powietrza koniecznego do tego by dokonać pomiaru. Najmniej wymagające pod tym względem alkomaty wymagają ok. 3 sekund dmuchania w ich ustnik i takie urządzenie osoba posiadająca problemy z wypuszczaniem powietrza z płuc, powinna zakupić.

O czym należy pamiętać w trakcie użytkowania alkomatu?

Użytkując alkomat, niezależnie od jego typu, należy pamiętać o tym, że urządzenie to wymaga co pewien czas serwisowania i kalibracji, w szczególności gdy często z niego korzystamy. Pozwoli to na dokonywanie prawidłowych pomiarów. Źle skalibrowany alkomat może wypaczyć wynik i pomimo spożycia alkoholu wskazywać wartość zerową. Konsekwencje tego mogą być opłakane zarówno dla nas, jak i dla innych osób poruszających się po drodze.

W przypadku alkomatów z sensorami półprzewodnikowymi, zalecana jest ich kalibracja raz na 200-300 uruchomień. Koszt takiej usługi wynosi zazwyczaj kilkadziesiąt złotych. Jeśli chodzi natomiast o alkomaty z sensorem elektrochemicznym lub spektrofotometrycznym, taką kalibrację należy wykonywać przynajmniej raz na pół roku, niezależnie od liczby uruchomień. W związku z tym, że są to urządzenia bardziej zaawansowane technicznie, koszt ich kalibracji jest już wyższy i wynosi od 100 do nawet 400 złotych.

Oprócz tego trzeba pamiętać o właściwym użytkowaniu alkomatu. Nie należy z niego korzystać od razu po spożyciu alkoholu (zaleca się przynajmniej 30 minut przerwy), jak i po zapaleniu papierosa. Takie postępowanie może doprowadzić do tego, że spali się czujnik i alkomat będzie odczytywał znacząco zaniżone lub zerowe wartości. Ponadto, zanim wykonamy pomiar stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu, należy przepłukać jamę ustną czystą wodą. Dzięki temu, w szczególności w przypadku alkomatów z sensorem półprzewodnikowym, dokonany pomiar będzie dokładniejszy. Warto także pamiętać o tym, że jedno badanie nie musi być do końca miarodajne. Zanim wyruszymy w trasę samochodem lub rowerem, należy dokonać kilku pomiarów (najlepiej trzech) w odpowiednich odstępach czasu (10 lub 15 minut). Zyskuje się dzięki temu pewność, że jesteśmy w stanie bez przeszkód i zbędnego ryzyka poruszać się po drodze.

Jeśli dbamy o alkomat w odpowiedni sposób, może on, w zależności od jakości jego wykonania, służyć nam nawet przez 5 lat, dokonując w tym okresie kilku tysięcy pomiarów.

Artykuł powstał przy współpracy z RATwork.pl sklep wspinaczkowy